Нугуман Сулейманович Мусин (17 июля 1931 — 31 октября 2021) — советский башкирский писатель и поэт, один из ведущих прозаиков современной башкирской литературы.
07:07
17.07.2026 16+
Нугуман Сулейманович Мусин (17 июля 1931 — 31 октября 2021) — советский башкирский писатель и поэт, один из ведущих прозаиков современной башкирской литературы. В 2001 году получил звание народного писателя Республики Башкортостан, в 1981 году был удостоен звания заслуженного работника культуры Башкирской АССР, в 1991 году стал лауреатом Республиканской премии имени Салавата Юлаева.
Башҡорт прозаһының күренекле вәкиле, эпик йөкмәткеле романдар, үткер проблемалы повестар, күп һанлы хикәйә һәм очерктар авторы Ноғман Мусиндың әҫәрҙәрен, ғәҙәттә, халыҡсан ижад тип баһалайҙар. Тәбиғәткә, кешеләргә оло һөйөү, нескә миһырбанлыҡ менән һуғарылған ижад өлгөләренең әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ.
Ноғман Сөләймән улы Мусин 1931 йылдың 17 июлендә хәҙерге Ишембай районының Ҡолғона ауылында тыуа. Тәүҙә үҙ ауылында ете йыллыҡ мәктәптә уҡый. 1947 йылда Маҡар урта мәктәбен тамамлағас, Ҡолғонаға уҡытыусы булып эшкә ҡайта. Әҫәрҙәре 1952 йылдан алып матбуғатта баҫыла башлай. «Зөһрә» исемле тәүге повесы 1955 йылда яҙылып, 1956 йылда «Әҙәби Башҡортостан» журналында донъя күрә. 1958 йылда «Ағиҙел» журналына эшкә килә, ошо осорҙан алып әҙәбиәттән айырылмай. Һуңыраҡ ул башлыса үҙе тыуып үҫкән мөхит, тормош һәм шунда көн күреүсе кешеләр хаҡындағы әҫәрҙәре менән таныла. Ноғман Мусин – үҙ темаһын ғына түгел, үҙ стилен, уға ғына хас һүрәтләү алымдарын тапҡан яҙыусы. Тәбиғәт тигән ҙур социаль проблематиканы тормоштоң киң һулышы, тыуған ерҙе матурлар өсөн замандаштарҙың ынтылышлы эшмәкәрлеге менән органик бәйләнештә биреүгә өлгәшә. Хикәйәләре, «Зөһрә», «Төпкөлдән төшкән килен», «Аҡ юл һиңә!» һ.б. повестары, «Өҙәрем юл кешеләре», «Һайлап алған яҙмыш», «Мәңгелек урман», «Зәңгәртауҙа – аҡ болан» романдары күптәрҙең яратып уҡыған әҫәрҙәре. Уның ижады заман үҙгәрештәренә лә бирешмәй, сөнки улар кешеләрҙе тормош, ғүмер, яҡшылыҡ һәм яманлыҡ тураһында уйланырға, үткән юлдарына, бөгөнгөһөнә һәм киләсәккә күҙ ташларға мәжбүр итә.
Уның повесть һәм романдарына нисәмә быуын уҡыусылары һоҡланыуҙан туҡтамай. Яҙыусыға хаҡлы рәүештә республикабыҙҙың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы тигән маҡтаулы исемдәр бирелде. Ә әҙип өсөн иң ҙур бүләк – халыҡ һөйөүе.
В творчестве Нугумана Мусина значительное место занимают произведения, посвящённые будущему деревни и её людям. В рассказах «На берегу Нугуша», «Сложная операция», «Земля любит преданного», в повестях «Краса земли», «Дорога моей деревни», «Человек улыбается», «Невеста из глухомани», в романе «Люди дальних дорог» анализируются пути развития башкирского аула.
Писатель был страстным защитником природы и леса. Во многих очерках, рассказах, повестях и романах он выступал за сохранение и умелое использование природных богатств. Тема природы и роли человека в ней проходит через всё его творчество (повести «Зухра», «Краса земли», дилогия «Вечный лес»).
Главной привязанности Мусина — башкирскому лесу — посвящена серия романов о нелёгком труде людей, связанных с лесом. Это дилогия «Вечный лес», роман «Белый олень на Синь-горе» и его продолжение «Выходи в путь на заре».
В последние годы жизни писатель работал над крупными эпическими произведениями. Им опубликована трилогия «Белый олень на Синь-горе» (1980), «Перед половодьем» (1985), «Выходи в путь на заре» (1988), а также романы «Последняя борть», «Здесь лежат кости батыра», повести «Звериная шкура», «Двое мужчин и одна женщина» и другие.
